استفاده از مطالب اين پايگاه با ذكرمنبع و نام نويسنده/مترجم آزاد است
 

Home
تازه هاي تالش
سرزمین تالش
زبان و ادبیات تالش
تاريخ و باستان شناسي
مردم شناسی تالش
هنرو فرهنگ تالش
كتابخانه تالش
اجتماعی
نقد و بر رسی
تالش شمالي
علي عبدلي در يك نگاه
گوناگون
آرشيو
پيوندها
تماس با ما

  چون‌ غرض‌ آيد...

 پاسخی بر نقد کتاب فرهنگ تطبیقی تالشی – تاتی - آذری با عنوان ( عرصه سیمرغ)

 علی عبدلی

 در شماره‌ اول‌ مجله‌ «گويش‌شناسي‌» مطلبي‌ با عنوان‌ عرصه‌ سيمرغ‌، به‌قلم‌ دكتر محرم‌ رضايتي‌ كيشه‌ خاله‌ در باره‌ (فرهنگ‌ تطبيقي‌ تالشي‌، تاتي‌وآذري‌) چاپ‌ شده‌ است‌ كه‌ البته‌ نه‌ نقد بود، نه‌ بررسي‌ و نه‌ معرفي‌.نگارنده‌ نه‌ به‌ قصد استفاده‌ از حق‌ پاسخگويي‌ در دفاع‌ از اثر خود، بلكه‌ازاين‌ رو كه‌ چنان‌ مطلبي‌ عليه‌ يك‌ خادم‌ فرهنگ‌ به‌ قلم‌ فردي‌ كه‌ عنوان‌دكتري‌ را هم‌ دارد ،چندصفحه‌ از يك‌ نشريه‌ ي‌ وزين‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ و همين‌ امر ممكن‌ است‌ توهماتي‌ ايجاد نمايد و همچنين‌ به‌اين‌ منظور كه‌ آن منتقد تازه‌ كار  در ‌ آغاز راه‌ قلمزني‌ اش‌ متهم‌ نشود که ‌«يك‌ جانبه‌ به‌ قاضي‌ ‌» رفته است ، ناگزير بر مثلاً نقد ایشان توضيحاتي‌ نوشته است كه ذيلا مي آيد :

آقاي رضايتي در مقام‌ فردي‌ كه‌ در رشته‌ زبان‌ و ادبيات‌ فارسي‌ تحصيل‌ كرده‌و خود را عالم‌ در رشته‌ زبانشناسي‌ و «آشنا به‌ روشها و نگرشهاو ابزار علم‌زبان‌شناسي‌» مي‌داند و تا كنون‌ با چاپ‌ 3-2 عنوان‌ مطلب‌ زهر آلود عليه‌اين‌ و يا آن‌ نويسنده‌ و محقق‌ ، به‌ سوي‌ وادي‌ قلم‌ رو نموده‌ است‌، در موردكتاب‌ ياد شده‌ اظهار نظر هايي‌ كرده‌ كه‌ با شأن‌ علم‌ و ادب‌ مغايرت‌ دارد .

ايشان‌ در بخش‌ نخست‌ نوشته‌اش‌ خلاف‌ نصيحت‌ خواجه‌ شيراز كه‌فرموده‌ است‌ :

كمال‌ سر محبت‌ ببين‌ نه‌ نقص‌ گناه‌

كه‌ هركه‌ بي‌ هنر افتد نظر به‌ عيب‌ كند .

بدون‌ ديدن‌ سر سوزني‌ حسن‌ و فايده‌ در سراسر يك‌ فرهنگ‌ تطبيقي‌500 صفحه‌اي‌، با ادعا هايي‌ سراسر كذب‌ و ناروا و انگشت‌ گذاشتن‌ برنكاتي‌ حاشيه‌اي‌ و غير واقع‌، ارزش‌ آن‌ را من‌ حيث‌ المجموع‌ نفي‌ و رد كرده‌است‌ ( جالب این که این شخص بعد ها کتابی باعنوان فرهنگ موضوعی تالشی و فارسی منتشر کرد و در آن از فرهنگ تطبیقی به عنوان یکی از منابع اصلی یاد نمود نمود ! ) . ایشان برای اثبات‌ ‌ ادعاهاي‌ خود دلایلی هم آورده‌ است‌ كه‌ بسي‌ شنيدني‌ ست‌.ايشان‌ فرموده‌اند :

1 - كتاب‌ مذكور «يك‌ اثر زبان‌شناسي‌ محسوب‌ نمي‌شود» در حالي‌ كه‌مي‌دانسته‌ اولا" كتاب‌ مذكور نتيجه‌ پژوهش‌ و تأمل‌ 20 ساله‌ ي‌ محققي‌است‌ كه‌ بنيان‌ تالش‌ شناسي‌ را در ايران‌ ريخته‌ و حداقل‌ 18 كتاب‌پژوهشي‌ و دهها مقاله‌ي‌ علمي‌ منتشر شده‌ را در كارنامه‌ خود دارد. ثانيا"اثر ياد شده‌ ايشان‌ پيش‌ از انتشار به‌ عنوان‌ پژوهش‌ برگزيده‌ سال‌ از سوي‌شوراي‌ پژوهشي‌ ارشاد اسلامي‌ گيلان‌ مورد تقدير قرار گرفته‌ و همچنين‌ به‌عنوان‌ يك‌ پژوهش‌ بنيادي‌ و منحصر به‌ فرد در نوع‌ خود، معرفي‌ و باحمايت‌ ويژه‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌ چاپ‌ شده‌ است‌. لذاكتاب‌مذكور اگر اثري‌ داراي‌  نقص‌ و حتي‌ ضعيف‌ باشد، قطعا" يك‌ اثر زباني‌هست‌. نشان به اين نشاني كه همين شخص در كتاب « فرهنگ موضوعي تالشي به فارسي » خود از اين كتاب به عنوان يكي از منابع اصلي استفاده و ياد كرده است !! .

جالب‌ توجه‌ اين‌ كه‌ آقاي‌ رضايتي‌ در حالي‌ مبادرت‌ به‌ صدور چنان‌فتوايي‌ كرده‌ كه‌ شماري‌ از واژه‌ و اصطلاح‌ چاپ‌ شده‌ در نشريات‌ محلي‌ تالش‌را به‌ عنوان‌ آثار زباني‌ و مقالات‌ ارزشمند فهرست‌ نموده‌ و مؤلف‌ فرهنگ‌تطبيقي‌ تالش‌ و تاتي‌ و آذري‌ را نيز هدايت‌ كرده‌ است‌ كه‌ براي‌ افزايش‌معلومات‌ خود به‌ آنها مراجعه‌ كند !. لازم‌ است‌ در همين‌ مورد توضيح‌داده‌ شود كه‌ اولا"كار تدوين‌ و حروفچيني‌ فرهنگ‌ مذكور در سال‌ 77 به‌پايان‌ رسيده‌ و در سال‌ 78 به‌ ناشر تحويل‌ داده‌ شده‌ است‌. لذا اولا"مؤلف‌نمي‌توانست‌ به‌ نوشته‌ هايي‌ كه‌ بعد از آن‌ تاريخ‌ منتشر شده‌ است‌ حتي‌ اگرداراي‌ ارزش‌ لازم‌ باشند،مراجعه‌ نمايد. ثانيا" در آن‌ كتاب‌ هيچ‌ مقاله‌اي‌درباره‌ زبان‌ تالشي‌ معرفي‌ نگرديده‌ تا برخي‌ « از سر بي‌ مهري‌ و غمض‌عين‌» ناديده‌ گرفته‌ شوند. ثالثا" نگارنده‌ از وجود اغلب‌ پايان‌ نامه‌ هاي‌چاپ‌ نشده‌اي‌كه‌ منتقد محترم‌ از آنهاياد نموده‌، هنوز بي‌ خبر است‌ و بالاخره‌ كاملا" پيداست‌ كسي‌ كه‌ يك‌ فرهنگ‌ تطبيقي‌ پانصد صفه‌اي‌ را با همه‌ي‌ شهرت‌ و اعتباري‌ كه‌ دارد، اثر زباني‌ نداند ،قطعا" براي‌ نوشته‌ها وپايان‌نامه‌ هايي‌ كه‌ از آنها ياد كرده‌ هيچ‌ ارزشي‌ قايل‌ نيست‌ وهدف‌ از ياد كردن‌آنها تيزتر كردن‌ دشنه‌ ي‌ حمله‌ عليه‌ نگارنده‌ مي‌باشد .

2 - منتقد محترم‌ فرموده‌: «مقدمه‌ كتاب‌ فاقد نكات‌ تازه‌ و ارزشمنداست‌ و دو سوم‌ آن‌ از ديگران‌ اقتباس‌ شده‌ و بقيه‌، سخنان‌ تكراري‌ مؤلف‌است‌» اين‌ هم‌ ولايتي‌ محترم‌ بنده‌ با اشرافي‌ كه‌ لابد بر منابع‌ تالش‌شناسي‌دارد اي‌ كاش‌ اولا" مي‌گفت‌ جز آثار بنده‌ تاكنون‌ چند كتاب‌ در اين‌ زمينه‌ديده‌ است‌ و ثانيا" دست‌ كم‌ چند جمله‌ از مقدمه‌ كتاب‌ مورد نظر كه‌ بدون‌ذكر مأخذ نقل‌ و اقتباس‌ شده‌ را مي‌آورد تا نگارنده‌ را مديون‌ خودمي‌ساخت‌. اما اگر مؤلفي‌ از نوشته‌هاي‌ پيشين‌ خود به‌ ضرورت‌ در اثرتازه‌اش‌ استفاده‌ بكند عملي‌ نا صواب‌ است‌، گناهش‌ را مي‌پذيرم‌ .

3 - از قول‌ مؤلف‌ كتاب‌ آورده‌ است(ji) از جمله‌ پيشوندها نيست‌» امادر صفحه‌ 66 كتاب‌ مورد نظر آمده‌ است‌: ( ji )يكي‌ از پيشوندهاي‌ فعل‌ سازاست‌ ولي‌ از آوردن‌ آن‌ همراه‌ چهار پيشوند مورد گفتگو دراين‌ بخش‌ خودداري‌ شده‌ است‌» كسي‌ نمي‌داند منتقد محترم‌ وقتي‌ مي‌فرمايد:« اشكالات‌كتاب‌ به‌ حدي‌ است‌ كه‌ در يك‌ گفتار نمي‌گنجد» چه‌ لزومي‌ داشت‌ كه‌دست‌ به‌ چنين‌ جعل‌ و تعريفي‌ بزند؟ .

4 - در نقد مذكور آمده‌: (مؤلف‌ رعايت‌ امانت‌ در نقل‌ برخي‌ مطالب‌نكرده‌ است‌. مثلا" مطلبي‌ را از دياكونوف‌ نقل‌ كرده‌ اما در پاورقي‌ به‌ كتاب‌ميللر ارجاع‌ داده‌ است‌.» خوشا به‌ حال‌ ماكه‌ نمرديم‌ و آموختيم‌ رعايت‌نكردن‌ امانت‌ يعني‌ اين‌ كه‌ براي‌ يك‌ نقل‌ قول‌ دو منبع‌ معرفي‌ نمودن‌!!وبعد اين‌ كه‌ معلوم‌ نشد اين‌ ديگر چگونه‌ خيانتي‌ است‌ كه‌ يك‌ مؤلف‌مطلبي‌ را از كتابي‌ نقل‌ مي‌كند كه‌ اصل‌ آن‌ مطلب‌ نوشته‌ شخصي‌ ديگراست‌ و او به‌ منظور دادن‌ آگاهي‌ بيشتر هردو منبع‌ را معرفي‌ مي‌نمايد.

5 - جاي‌ بسي‌ شكر است‌ كه‌ منتقد محترم‌ فقط‌ دو فصل‌ از هفت‌ فصل‌كتاب‌ مذكور را بر رسي‌ نموده‌ و حالا چرا به‌ بخشهاي‌ ديگر آن‌ كه‌ اساسا"به‌ واژگان‌ لهجه‌هاي‌ مختلف‌ تالشي‌ ايران‌ و جمهوري‌ آذربايجان‌ و تاتي‌خلخال‌ و آذري‌ ديرين‌ اختصاص‌ دارد، وارد نشده‌ موضوعي‌ ست‌ محرمانه‌كه‌ بماند!. باري‌ به‌ هر حال‌ ايشان‌ رأي‌ كلي‌ خود را با اظهار تأسف‌ زياد درهمان‌ آغاز نوشته‌اش‌ اعلام‌ كرده‌ و گفته‌ است‌: (كتاب‌ از جهات‌ مختلف‌ساخت‌ اثر (!!) شيوه‌ تحقيق‌، كيفيت‌ توصيف‌، كميت‌ مواد (!!) صحت‌ مطالب‌و جز آن‌ (؟) اشكال‌ فراوان‌ دارد» .

عيب‌ بسيار جالب‌ و شنيدني‌ اي‌ كه‌ جناب‌ كيشه‌ خاله‌ از فرهنگ‌تطبيقي‌ تالشي‌، تاتي‌ و آذري‌ ديرين‌ گرفته‌، به‌ اين‌ شرح‌ است‌: « آوا نگاري‌كتاب‌ غير علمي‌ و منسوخ‌ شده‌ است‌» اكنون‌ براي‌ اين‌ كه‌ خيلي‌ از ناگفته‌هاگفته‌ آيد، عين‌ آوا نگاري‌ اي‌ را كه‌ ايشان‌ در پايان‌ نامه‌ كارشناسي‌ ارشدخود مورد استفاده‌ قرار داده‌ است‌ در مقابل‌ آوانگاري‌ فرهنگ‌ ياد شده‌مي‌آوريم‌ و قضاوت‌ را به‌ خواننده‌ نكته‌ سنج‌ مي‌سپاريم‌ :

  - همخوا ن‌ها:    فرهنگ‌ تطبيقي‌...           پايان‌ نامه‌

ب‌     b                                   b                              

پ‌      p                                    p                              

ت‌،ط‌     t                                    t                          

ث‌،س‌،ص‌                                        s                  

  ج‌   j                                   j                             

   ح‌،هـ                       h                                   h

 چ                              č                                  č

  خ‌    x                                  x                            د                     d                                    d        

ز،ذ،ض‌،ظ                z                                    z 

  ر                         r                                        r

  ژ                        ž                                         ž

ف‌    f                                              f                         ق‌،غ‌   q                                             q                    ك‌    k                                              k                        گ‌   g                                             g                           

‌  ل  مختوم به‌اي          ï                                       -

   ن‌       n                                       n                                                                                                     v                                         v                          و 

   ی   y                                          y                    

2 - واكه‌ها:

 آ،عا                   â                                   â               

اَ                                   a                                    a

اِ                                   e                                    e

اِ كوتاه                          ə                                      -

اي‌     i                                     i                                 اُ                                   o                                  o

اُ مختوم‌به‌ ای               ö                                      -

او                        u                                      u       

آ مختوم‌به‌ ای                ‌                ä                      -

آئو                               ow      معادل  Ű                -

اي‌ بلند                           ĭ                                     -

آوايي‌ بين‌ هـ واِ             Σ                                        -

آوايي‌ بين‌ هـَ و اَ                 ̀̅Σ                                    -

 

لاحظه‌ مي‌فرماييد كه‌ از نظر آقاي‌ منتقد زبان‌ شناس‌، غير علمي‌ ومنسوخ‌ بودن‌ آوانگاري‌ فرهنگ‌ تطبيقي‌ تالشي‌... در اين‌ است‌ كه‌ آنجا دست‌ كم‌ برای نخستین بار،  13 واكه‌ موجود در زبان‌ تالشي‌ شناسايي‌ و مورد استفاده‌ قرارگرفته‌ است‌ اما ايشان‌ هشت‌ مورد آن‌ را اصلا" نمي‌شناسد!! و اين‌ موضوع‌بسيار شگفت‌انگيز است‌. وقتي‌ كسي‌ آواهاي‌ پر كاربردي‌ مانند ə، ow,o,  رانمي‌شناسد و يا فكر مي‌كند اين‌ آواها در زبان‌ تالشي‌ وجود ندارد چگونه‌ به‌خود اجازه‌ مي‌دهد در مورد آثار زباني‌ اظهار نظر كند. جالب‌ اين‌ كه‌ ايشان‌در رساله‌ ياد شده‌ خود ادعا كرده‌ است‌ در زبان‌ تالشي‌ (البته‌ به‌ زعم‌ ايشان‌در گويش‌ تالشي‌) دو گونه‌ واج‌ t, p, d, s, z, n وجود دارد و گونه‌ دوم‌در مقابل‌ گونه‌ اصلي‌ از ارزش‌ واجي‌ مسقل‌ برخوردار است‌؟!

همچنين‌ معلوم‌ نيست‌ كه‌ ايشان‌ به‌ استناد چه‌ سند و منبعي‌ گفته‌ است‌«در تالشي‌ تمام‌ پيشوندهاي‌ ششگانه‌ مختوم‌ به‌ R بوده‌اند ودر جايي‌ كه‌مي‌خواهد وجود ميانوند در تالشي‌ را رد كندdar را به‌ عنوان‌ هفتمين‌پيشوند معرفي‌ مي‌كند. در حالي‌ كه‌ در زبان‌ تالشي‌ نه‌ 6 و 7 بلكه‌ بيش‌ از20 پيشوند وجود دارد كه‌ 16 مورد آن‌ در فرهنگ‌ ياد شده‌ آمده‌ است‌ . كشف‌ ديگر ايشان‌ اين‌ است‌ كه‌ در تالشي‌ فعل‌ مجهول‌ وجود ندارد ونمونه‌هاي‌ متعدد فعل‌ مجهول‌ كه‌ در فرهنگ‌ تطبيقي‌ آمده‌، بر ساخته‌ ازروي‌ زبان‌ فارسي‌ است‌.!!

6 - آقاي‌ رضايتي‌ براي‌ اين‌ كه‌ معركه‌ ي‌ محاكمه‌ ي‌ اين‌ خادم‌ مقصررا هرچه‌ داغتر كند گاه‌ مطالبي‌ را مطرح‌ كرده‌ است‌ كه‌ شايد فقط‌ براي‌خودشان‌ مفهوم‌ باشد. مثلا" اين‌ كه‌ نگارنده‌ حدود 17 سال‌ پيش‌ از انتشارفرهنگ‌ تطبيقي‌... در فرهنگ‌ ديگري‌ به‌ نام‌ (فرهنگ‌ تاتي‌ و تالشي‌، مصدردوختن‌ را با ساخت‌ اول‌ شخص‌ مجهول‌ در زمان‌ گذشته‌ نقلي‌ صرف‌ كرده‌ است اما در فرهنگ‌ تطبيقي‌...نقص‌ قبلي‌ را مرتفع‌ و مصدر مذكور را در همه‌ ي‌زمانها ودر ساخت‌ هر سه‌ شخص‌ صرف‌ كرده‌ است‌. منتقد محترم‌ اين‌ كاررا هم‌ از جمله‌ عيوب‌ برجسته‌ كتاب‌ مذكور دانسته‌ و حتي‌ ترديدكرده‌ است‌كه‌ چنان‌ ساختي‌ در تالشي‌ وجوددارد.

در فرهنگ‌ تاتي‌ و تالشي‌ آمده‌ است‌ كه‌ ضماير شخص‌ اول‌ مفرد (az)با فعل‌ لازم‌ و ((m ə n با فعل‌ متعدي‌ مي‌آيد. دكتر علي‌ اشرف‌ صادقي‌ درنقدي‌ آموزنده‌ بر آن‌ كتاب‌ نوشتند: « ضماير در حالت‌ اصلي‌ direct  و حالت‌ متممي‌ obligue دو صورت‌ متفاوت‌ دارند. ضميراول‌شخص‌ مفرد در حالت‌ مستقيم‌ az و در حالت‌ غير مستقيم‌ man است‌»نگانده‌ نيز از آن‌ تاريخ‌ بر گفته‌ پيشين‌ خود اصرار نورزيد ودر فرهنگ‌تطبيقي‌....كه‌ نسخه‌ تكميل‌ شده‌ و پيراسته‌تر فرهنگ‌ تاتي‌ و تالشي‌مي‌باشد، فقط‌ براي‌ هرچه‌ روشن‌تر كردن‌ تفاوت‌ بين‌ az و m n،زمانهايي‌ را كه‌ ضمير (از) با آنها كاربرد دارد شرح‌ داده‌ ولي‌ آقاي‌ رضايتي‌نگارنده‌ را مورد سرزنش‌ قرار داده‌ و گفته‌ است‌:« در طول‌ 17 سال‌ گذشته‌در نظر دكتر صادقي‌ تحقيق‌ و تأمل‌ نكرده‌ و در مورد كاربرد az و m әnدچار سردر گمي‌ مي‌باشد» ايشان‌ در همانجا كه‌ نگارنده‌ را دچار سردرگمي‌مي‌پندارد خود مي‌گويد:« ضمير az در حالت‌ فاعلي‌ و ضمير m әn درحالت‌ مفعولي‌ كاربرد دارد!.

در پايان‌ مي‌خواهم‌ اذعان‌ كنم‌ كه‌ فرهنگ‌ تطبيقي‌ تالشي‌ و تاتي‌ و آذري‌خالي‌ از كاستي‌ و نقص‌ نيست‌ ولي‌ آقاي‌ كيشه‌ خاله‌ حتي‌ يك‌ مورد ازآنهارا نتوانسته‌ تشخيص‌ بدهد ودر عوض‌ به‌ شيوه‌اي‌ مذموم‌ سخناني‌ بس‌ناروا به‌ قلم‌ رانده‌ است‌. زيرا به‌ قول‌ مولانا:

چون‌ غرض‌ آمد هنرپوشيده‌ شد - صدحجاب‌ازدل‌ به‌ روي‌ ديده‌ شد